Γενικές οδηγίες για τη σύναψη συμβάσεων στον χώρο του Πολιτισμού

Η σημασία της σύμβασης

Η σύναψη της σύμβασής σας, πέρα από τυπική, είναι και μία ουσιώδης διαδικασία που μπορεί να διασφαλίσει τα δικαιώματά σας ή, αντίθετα, να τα υπονομεύσει. Για τον λόγο αυτό, είναι πολύ σημαντικό να είστε ιδιαίτερα προσεκτικοί κατά την κατάρτιση της σύμβασης, να διαβάζετε με προσοχή το κείμενό της και να φροντίζετε αυτή να είναι σαφής ως προς τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις σας, καθώς και άλλους τυχόν ουσιώδεις όρους.

Οι οδηγίες αυτές είναι γενικές και αφορούν όλους τους τύπους (έγγραφων) ατομικών συμβάσεων, είτε πρόκειται για σύμβαση εξαρτημένης εργασίας, είτε για σύμβαση έργου ή παροχής ανεξάρτητων υπηρεσιών. Διευκρινίζεται ότι σε κάθε περίπτωση υπερισχύουν τυχόν ευνοϊκότεροι όροι ενεργών συλλογικών συμβάσεων εργασίας (γενικών, κλαδικών ή επιχειρησιακών).

Συνιστάται να ζητάτε τη συμβουλή δικηγόρου ή/και της επαγγελματικής ένωσης ή του σωματείου στο οποίο τυχόν υπάγεστε πριν από τη σύναψη κάθε ατομικής σύμβασης, εκτός εάν πρόκειται για προδιατυπωμένη σύμβαση που έχει διαμορφωθεί μέσω συλλογικών διαπραγματεύσεων.

Βασικά στοιχεία που πρέπει να προσέχετε

Οι όροι εκτέλεσης της σύμβασης θα πρέπει να είναι διατυπωμένοι με σαφήνεια και πληρότητα. Όσον αφορά στις ατομικές συμβάσεις εξαρτημένης εργασίας, οι ουσιώδεις όροι τους καθορίζονται στα άρθρα 70, 72 και 73 του Κώδικα Ατομικού Εργατικού Δικαίου και πρέπει να αναρτώνται από τον εργοδότη σας στο Πληροφοριακό Σύστημα «ΕΡΓΑΝΗ». Ειδικότερα, θα πρέπει να καθορίζεται συγκεκριμένα ο τόπος, ο τρόπος και ο χρόνος παροχής της εργασίας ή των υπηρεσιών ή ο χρόνος παράδοσης του έρχου, τα δικαιώματα και οι υποχρεώσεις των αντισυμβαλλόμενων και τυχόν πρόσθετοι όροι και προϋποθέσεις που τίθενται για την προσήκουσα εκτέλεση της σύμβασης. Αόριστοι όροι πρέπει να αποφεύγονται.

Στην περίπτωση που η απασχόλησή σας περιλαμβάνει την υποχρέωση συμμετοχής σε πρόβες, θα πρέπει να γνωρίζετε ότι η συμμετοχή σας σε αυτές αποτελεί χρόνο εξαρτημένης εργασίας και αμείβεται αναλόγως του χρόνου απασχόλησής σας. Η αμοιβή σας για τις πρόβες δεν μπορεί να είναι μικρότερη του κατώτατου μισθού, ενώ στη σύμβασή σας θα πρέπει να αναγράφεται ελάχιστος αριθμός προβών. Εάν υπάρχει ενεργή συλλογική σύμβαση εργασίας, η αμοιβή σας και οι λοιποί όροι που προβλέπονται σχετικά με τις πρόβες υπερισχύουν του νόμου και τυχόν αντίθετων διατάξεων της ατομικής σας σύμβασης.

Σε πολλές περιπτώσεις θα έχετε τη δυνατότητα διαπραγμάτευσης των όρων της σύμβασής σας. Εάν αυτό δεν είναι πρακτικά δυνατό κατά τη διαδικασία της κατάρτισης και σύναψης της σύμβασης, είναι σημαντικό να γνωρίζετε ότι δεν δεσμεύεστε από πρόδηλα παράνομους ή καταχρηστικούς όρους ή ρήτρες. Επίσης, είναι σημαντικό να γνωρίζετε ότι ο χαρακτηρισμός της σύμβασης από τα μέρη (π.χ., ως σύμβασης παροχής ανεξάρτητων υπηρεσιών) δεν είναι δεσμευτικός σε σχέση με την πραγματική φύση της εργασίας σας και είναι πιθανό, σε περίπτωση δικαστικής διεκδίκησης των δικαιωμάτων σας, το δικαστήριο να αποφανθεί, για παράδειγμα, ότι εργάζεστε με σχέση εξαρτημένης εργασίας.

Θα πρέπει να ελέγχετε πάντοτε ότι αναγράφεται σωστά η ημερομηνία έναρξης και λήξης της παροχής εργασίας (επί συμβάσεων ορισμένου χρόνου) ή υπηρεσιών ή της παράδοσης του έργου, ή η ημερομηνία έναρξης της εργασίας και το γεγονός ότι πρόκειται για σύμβαση αορίστου χρόνου. Καλό είναι επίσης να ελέγχετε εάν υπάρχει πρόβλεψη για ανανέωση ή πρόωρη λύση της σύμβασης ή για μετατροπή της σε αορίστου χρόνου και με ποιους όρους και προϋποθέσεις μπορεί να συμβεί αυτό.

Σε σχέση με την αμοιβή σας και τον τρόπο καταβολής της, θα πρέπει να ελέγχετε ότι αναγράφεται στη σύμβαση το συνολικό, καθαρό ποσό που πρόκειται να λάβετε ως αμοιβή, καθώς και, αναλυτικά, το ποσό τυχόν φόρων και λοιπών κρατήσεων (π.χ., ΦΠΑ, κρατήσεις υπέρ ασφαλιστικών ταμείων, κ.λπ.). Ταυτόχρονα, θα πρέπει να είναι σαφώς προσδιορισμένος ο τρόπος (π.χ., επί πιστώσει, με τραπεζική κατάθεση, κλπ.) και ο χρόνος καταβολής της αμοιβής, εφάπαξ ή περιοδικά. Εφόσον η αμοιβή σας περιλαμβάνει παροχές σε είδος (π.χ., κατάλυμα, φαγητό, κλπ.) αυτές θα πρέπει να αναφέρονται ρητά.

ΠΡΟΣΟΧΗ!

Προσοχή σε ρήτρες που συνδέουν την πληρωμή με την επίτευξη στόχων ή με μελλοντικά έσοδα – ανάλογα με τη φύση της σύμβασης είναι πιθανόν να είναι καταχρηστικές.

Η σύμβασή σας θα πρέπει να περιλαμβάνει σαφείς όρους για τη λύση της ως προς τον χρόνο (π.χ., παρέλευση συμφωνημένης διάρκειας και αυτοδίκαια λύση επί συμβάσεων ορισμένου χρόνου), τα περιστατικά που μπορούν να επιφέρουν πρόωρη λύση (π.χ., μη εκπλήρωση ουσιώδους όρου της σύμβασης) και τις συνέπειες της λύσης σε κάθε περίπτωση (π.χ., τις περιπτώσεις όπου προβλέπεται αποζημίωση ενός εκ των αντισυμβαλλομένων).

Ειδικότερα, θα πρέπει να προβλέπονται οι όροι καταγγελίας της σύμβασης, εντός των ορίων του νόμου και ιδίως του εργατικού δικαίου σχετικά με το τι συνιστά σπουδαίο λόγο, την προθεσμία για την καταγγελία συμβάσεων αορίστου χρόνου, την οφειλόμενη αποζημίωση, κ.λπ., καθώς οι περιπτώσεις όπου επιτρέπεται υπαναχώρηση από τη σύμβαση και οι επιπτώσεις αυτής για το καθένα από τα μέρη. Τέλος, θα πρέπει να προσδιορίζονται οι επιπτώσεις επέλευσης τυχηρών γεγονότων και ανωτέρας βίας.

Όροι που επιτρέπουν μονομερή καταγγελία της σύμβασης χωρίς σπουδαίο λόγο είναι κατά κανόνα άκυροι και καταχρηστικοί, εκτός από τις συμβάσεις εξαρτημένης εργασίας αορίστου χρόνου.

Αν το αντικείμενο της σύμβασής σας σχετίζεται με την δημιουργία πρωτότυπου έργου ή την πρωτότυπη εκτέλεση έργου, αποκτάτε πνευματικά (στην πρώτη περίπτωση) ή συγγενικά (στην δεύτερη περίπτωση) δικαιώματα επί του έργου σας, τα οποία διακρίνονται σε προσωπικά (ηθικά) και περιουσιακά δικαιώματα.

Σε αυτήν την περίπτωση είναι σημαντικό να καθορίζονται με ακρίβεια στη σύμβασή σας τα συγκεκριμένα περιουσιακά δικαιώματα που μεταβιβάζετε ή που παραχωρείτε άδεια εκμετάλλευσής τους στον αντισυμβαλλόμενό σας (π.χ. διάθεση, αναπαραγωγή, δημόσια παρουσίαση, κλπ.) τα οποία και μόνο μπορεί αυτός να ασκεί, εκτός εάν ο αντισυμβαλλόμενός σας είναι το Ελληνικό Δημόσιο, οπότε και μεταβιβάζεται ολόκληρο το περιουσιακό δικαίωμα. Στην σύμβασή σας θα πρέπει επίσης να αναγράφονται ο χρόνος και η διάρκεια της παραχώρησης ή εκμετάλλευσης, οι επιτρεπόμενες πράξεις εκμετάλλευσης, καθώς και το ποσό της αμοιβής σας και ο τρόπος με τον οποίον καταβάλλεται, εφάπαξ ή, κατά κανόνα, με ποσοστό. Σε ορισμένες περιπτώσεις, το τελευταίο καθορίζεται από τον νόμο, όπως στην περίπτωση των έργων λόγου των οποίων οι πωλήσεις υπερβαίνουν τα 1 000 αντίτυπα κατά την οποία το ποσοστό της αμοιβής του δημιουργού δεν θα πρέπει να υπολείπεται του 10% επί της τιμής λιανικής πώλησης όλων των αντιτύπων. Το συγκεκριμένο ποσοστό της αμοιβής σας μπορεί να προκύπτει από ατομική σας διαπραγμάτευση, με σεβασμό στα κατώτατα όρια που μπορεί να θέτει ο νόμος. Μπορεί επίσης να συμφωνείται από τον οργανισμό συλλογικής διαχείρισης στον οποίο έχετε παραχωρήσει την εκμετάλλευση του έργου σας και ο οποίος είναι υπεύθυνος για την διαπραγμάτευση, είσπραξη και απόδοση του ποσού αυτού σε εσάς.

Είναι επίσης σημαντικό να γνωρίζετε ότι με τη μεταβίβαση των περιουσιακών σας δικαιωμάτων επί του έργου σας δεν μεταβιβάζετε ταυτόχρονα και το ηθικό σας δικαίωμα στο έργο, το οποίο είναι προσωποπαγές και αμεταβίβαστο όσο είστε εν ζωή (μεταβιβάζεται στους κληρονόμους σας αιτία θανάτου). Αυτό περιλαμβάνει το δικαίωμα της πρώτης δημοσίευσης του έργου σας, το δικαίωμα της αναγνώρισής σας ως δημιουργού, την απαγόρευση της παραμόρφωσης, περικοπής ή άλλης τροποποίησης του έργου σας, καθώς και κάθε προσβολής σας ως δημιουργού οφειλόμενης στις συνθήκες παρουσίασης του έργου στο κοινό και το δικαίωμά σας να έχετε πρόσβαση στο έργο σας (δικαίωμα προσπέλασης) υπό προϋποθέσεις. Κάθε όρος ή ρήτρα της σύμβασής σας που στοχεύει στον περιορισμό των ηθικών σας δικαιωμάτων επί του έργου σας είναι παράνομη και καταχρηστική.

Ειδικά σε ό,τι αφορά τα έργα λόγου, το ηθικό σας δικαίωμα περιλαμβάνει και το δικαίωμα υπαναχώρησής σας από τη σύμβαση παραχώρησης ή εκμετάλλευσης των περιουσιακών σας δικαιωμάτων για την προστασία της προσωπικότητάς σας εξαιτίας μεταβολής των πεποιθήσεών σας ή των περιστάσεων, με καταβολή αποζημίωσης στον αντισυμβαλλόμενό σας για τη θετική του ζημία.

Ρήτρες εμπιστευτικότητας και μη ανταγωνισμού που επιβάλλουν περιορισμούς στην καλλιτεχνική δημιουργία είναι κατά κανόνα άκυρες και καταχρηστικές. Ωστόσο, μπορεί να είναι έγκυρες σε ό,τι αφορά τη χρήση συγκεκριμένης τεχνοτροπίας, σημάτων ή πατεντών και γενικότερα αγαθών προστατευόμενων από το νομικό πλαίσιο της πνευματικής, βιομηχανικής και εμπορικής ιδιοκτησίας. Οι όποιες δεσμεύσεις που προκύπτουν από έγκυρες ρήτρες πρέπει να είναι σαφείς και χρονικά περιορισμένες.

Ρήτρες εμπιστευτικότητας και μη ανταγωνισμού που δεν αφορούν την καλλιτεχνική δημιουργία μπορεί να είναι ισχυρές κατά περίπτωση και συχνά ανήκουν στα συναλλακτικά ήθη ορισμένων κλάδων. Το περιεχόμενό τους πρέπει να προσδιορίζεται επακριβώς και να είναι χρονικά περιορισμένο. Ειδικότερα, θα πρέπει να προσδιορίζεται με σαφήνεια τι θεωρείται «εμπιστευτική πληροφορία» (π.χ., στοιχεία παραγωγής, προϋπολογισμός, τεχνικές λεπτομέρειες) και ποιες πράξεις είναι ανταγωνιστικές, η διάρκεια των περιορισμών, ιδίως εάν αυτή παρατείνεται μετά τη λήξη της σύμβασης οπότε μπορεί κατά περίπτωση να οφείλεται αποζημίωση, τυχόν γεωγραφικοί περιορισμοί σε ό,τι αφορά τις ρήτρες μη ανταγωνισμού και οι επιπτώσεις της κατάπτωσης της ρήτρας (π.χ., υποχρέωση αποκατάστασης/αποζημίωσης).

Η σύμβαση θα πρέπει να αναφέρει το δίκαιο που διέπει την εκτέλεσή της, καθώς και τον τόπο επίλυσης τυχόν διαφορών. Αν δεν το κάνει, τεκμαίρεται ότι διέπεται από ελληνικό δίκαιο. Ειδικά στην περίπτωση των εργατικών διαφορών, αρμόδιο για την επίλυσή τους μπορεί να είναι το δικαστήριο του τόπου παροχής της εργασίας ή του τόπου που εδρεύει ο εργοδότης.

Στη σύμβαση μπορεί να περιλαμβάνεται όρος προσφυγής σε διαμεσολάβηση ή διαιτησία. Σε αυτήν την περίπτωση, εφόσον δεν καθορίζεται στο νόμο, θα πρέπει να περιγράφεται αναλυτικά η διαδικασία που θα ακολουθηθεί, το πρόσωπο ή ο τρόπος προσδιορισμού του διαιτητή ή του διαμεσολαβητή και να διασφαλίζεται η δυνατότητα προσφυγής στον φυσικό δικαστή.

Κίνδυνοι που πρέπει να αποφεύγετε

Αόριστοι ή ελλιπείς όροι που αφήνουν περιθώριο παρερμηνείας.

Παραχώρηση πνευματικών δικαιωμάτων χωρίς αντάλλαγμα ή χωρίς χρονικό περιορισμό.

Προφορικές συμφωνίες ή «συμβόλαια» χωρίς γραπτή τεκμηρίωση.

Καθυστερήσεις ή ασάφειες στην πληρωμή.

Τι μπορείτε να κάνετε για την προστασία σας

Ζητήστε γραπτή σύμβαση πριν την έναρξη οποιασδήποτε συνεργασίας.

Μην υπογράφετε σύμβαση χωρίς προηγούμενη ανάγνωση όλων των όρων.

Αποθηκεύστε όλα τα σχετικά έγγραφα, αλληλογραφία και συμφωνίες.

Συμβουλευτείτε κάποιο δικηγόρο με εξειδίκευση στα εργασιακά και πνευματικά δικαιώματα.

Υπουργείο Πολιτισμού

Γενική Διεύθυνση Σύγχρονου Πολιτισμού

Διεύθυνση Ανάπτυξης Σύγχρονης Δημιουργίας

Επικοινωνία

Newsletter